📋 İçindekiler Tablosu
- Temel İlke: Omurilik (spinal kord) hasarı, kemik kırığı tablolarından ayrı olarak Bölüm 4’teki spinal kord lezyonu tablolarıyla değerlendirilir; dört ayrı başlıkta puanlanıp Balthazard yöntemiyle tek bir orana birleştirilir
- Aralık: Hasarın derecesine göre kişi bazında yaklaşık %5 ile %95’in üzeri (pratikte tam maluliyete yakın) arasında değişir — Alan Kılavuzu’ndaki en geniş aralıklı kalemlerden biridir
- Yasal Dayanak: 3 Ocak 2019 tarih ve 30644 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, Ek-2 Alan Kılavuzu, Bölüm 4 — Santral ve Periferik Sinir Sistemi Hastalıklarına Bağlı Bozukluklar (Tablo 4.1, 4.2.a, 4.2.b, 4.3)
- Önemli: Kesin oran, kaza tarihinden en az 12 ay sonra, bulgular stabilize olduktan sonra yetkili sağlık kurulu muayenesiyle belirlenir
- Hazırlayan: İnce & İnce Hukuk Bürosu (İzmir/Bodrum)
Omurilik (spinal kord) hasarında maluliyet oranı ne kadar olur? Kısa cevap: hasarın derecesine ve etkilediği fonksiyonlara göre kişi bazında yaklaşık %5 ile %95’in üzerinde (pratikte tam maluliyete yakın) arasında değişir. Ağır trafik kazalarında omurga kırığına eşlik edebilecek en ciddi komplikasyonlardan biri omurilik hasarıdır. Bu yazıda, 3 Ocak 2019 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in teknik eki Ek-2 Alan Kılavuzu’na göre omurilik hasarının maluliyet açısından nasıl değerlendirildiğini ele alıyoruz. Baştan belirtmek gerekir: aşağıdaki bilgiler genel bir fikir vermek amacıyla aktarılmıştır; somut bir olayda kesin oran ancak yetkili sağlık kurulu muayenesiyle belirlenebilir.
“Omurilik Kırığı” Değil, “Omurga Kırığına Bağlı Omurilik Hasarı”
Halk arasında sık kullanılan “omurilik kırığı” ifadesi tıbben tam doğru değildir. Kırılan omurga (vertebra) yani kemik yapıdır; omurilik ise bu kemik kanalın içinden geçen sinir dokusudur ve kırılmaz — travma sırasında ezilebilir, sıkışabilir veya kesintiye uğrayabilir. Bu nedenle doğru ifade “omurga kırığına bağlı omurilik (spinal kord) hasarı/lezyonu”dur. Aşağıdaki değerlendirme de bu hasarı konu alır.
Bu Tablolar Ne Zaman Devreye Girer?
Alan Kılavuzu’nun omurga bölümünde açıkça şöyle deniyor: bir omurga kırığının değerlendirmesi sırasında kortikospinal yol bulguları (yani gerçek sinir/omurilik hasarı belirtileri — güç kaybı, refleks bozukluğu, duyu kaybı, mesane-bağırsak fonksiyon kaybı gibi) da eşlik ediyorsa, artık sadece kemik kırığı tabloları (kişi bazında %8-%38 aralığı) yeterli olmaz. Bu durumda ayrıca Bölüm 4 — Santral ve Periferik Sinir Sistemi Hastalıklarına Bağlı Bozukluklar başlığı altındaki spinal kord lezyonları tabloları kullanılır. Kırığa ait oran ile omurilik hasarına ait oran, Balthazard (kombinasyon) formülü ile birleştirilerek nihai kişi oranına ulaşılır.
Omurilik Hasarı Dört Ayrı Başlıkta Ayrı Ayrı Puanlanır
Alan Kılavuzu, omurilik hasarının kişinin hayatını etkilediği dört farklı alanı ayrı ayrı değerlendirip Balthazard yöntemiyle birleştirir.
1. Ayakta Durma, Yürüme ve Hareket Bozukluğu (Tablo 4.1)
| Derece | Klinik Görünüm | Kişi Bazında Oran |
|---|---|---|
| Hafif | Ayağa kalkabiliyor; kısa mesafe yürüyor ama eğim/basamak/uzun mesafede zorlanıyor | ~%20 |
| Hafif-orta | Ayağa kalkabiliyor; kısa mesafeyi zorlukla ve yardımsız yürüyor, düz zeminle sınırlı | ~%40 |
| Ağır-orta | Zorlukla ayağa kalkıyor; yardımsız yürüyemiyor | ~%60 |
| Ağır | Yardım, mekanik destek veya yardımcı cihaz olmadan ayağa kalkamıyor | ~%80 |
2. Üst Ekstremite Bozukluğu — Tek Taraf (Tablo 4.2.a)
| Derece | Klinik Görünüm | Dominant Kol | Dominant Olmayan Kol |
|---|---|---|---|
| Hafif | Kendine bakımda kullanabiliyor, parmak ince becerisinde zorluk | ~%10 | ~%5 |
| Hafif-orta | Zorlukla kullanabiliyor, ince beceri yok | ~%25 | ~%15 |
| Ağır-orta | Kullanabiliyor ama kendine bakımda zorlanıyor | ~%40 | ~%30 |
| Ağır | Kendine bakım/günlük aktivitede kullanamıyor | ~%60 | ~%45 |
3. Üst Ekstremite Bozukluğu — Her İki Taraf (Tablo 4.2.b)
Servikal (boyun) seviyesindeki ağır omurilik hasarlarında (örneğin tetrapleji tablosunda) her iki kol da etkilenebilir:
| Derece | Kişi Bazında Oran |
|---|---|
| Hafif | ~%20 |
| Hafif-orta | ~%40 |
| Ağır-orta | ~%80 |
| Ağır | ~%90 |
4. Sistemik Nörolojik Bozukluklar (Tablo 4.3)
Omurilik hasarı; bağırsak, mesane, solunum ve cinsel fonksiyonları da etkileyebilir. Bunlar da ayrı ayrı puanlanıp yukarıdaki tablolarla Balthazard yöntemiyle birleştirilir:
| Sistem | En Hafif Bulgu | En Ağır Bulgu |
|---|---|---|
| Anorektal (bağırsak) fonksiyon | ~%20 | ~%50 (refleks/istemli kontrol tamamen yok) |
| Üriner/mesane fonksiyon | ~%10 | ~%60 (refleks/istemli kontrol tamamen yok) |
| Solunum | ~%20 (efor gerektiren aktivitede sıkıntı) | ~%95 (spontan solunum yok) |
| Cinsel fonksiyon | ~%10 | ~%25 (fonksiyon tamamen yok) |
Neden Üst Sınır Bu Kadar Yüksek?
Solunum tablosundaki %95 değeri, ventilatöre bağımlı (spontan solunumu olmayan) ağır servikal omurilik hasarı gibi en uç senaryoyu temsil eder. Böyle bir olguda hareket bozukluğu (~%80-90), her iki kol bozukluğu (~%80-90), mesane-bağırsak kontrolsüzlüğü (~%50-60) ve solunum bağımlılığı (~%95) aynı anda mevcut olabilir; bunlar Balthazard yöntemiyle birleştirildiğinde kişi bazında maluliyet oranı %95’in üzerine, pratikte tam maluliyete (%100’e yakın) ulaşabilir. Bu nedenle omurilik hasarı, Alan Kılavuzu’nda öngörülen en yüksek maluliyet oranlarına yol açabilen bulgu grubudur. Buna karşılık hafif, tek taraflı ve sınırlı bulgularla seyreden bir omurilik etkilenmesinde (örneğin sadece bir kolda ince motor beceri kaybı) oran görece düşük, %5-20 bandında kalabilir.
Balthazard Yöntemi Neden Önemli?
Bu dört başlıktan elde edilen oranlar basit toplama ile değil, Balthazard (kombinasyon) formülüyle birleştirilir. Bu formül, oranları birbirinin üzerine “kalan kapasite” mantığıyla ekler; bu nedenle örneğin %80 ve %60 gibi iki yüksek oran toplandığında %140 değil, %92 gibi bir sonuç çıkar. Kesin nihai oranı hesaplamak için Alan Kılavuzu’nun Balthazard Hesaplama Tablosu’ndan (Ek-3) yararlanılır. Diğer kırık türlerinde olduğu gibi bu hesaplamayı da Kemik Kırığı Maluliyet Oranı Hesaplayıcı aracımızdan ön inceleme amacıyla takip edebilirsiniz.
Özetle Yaklaşık Tablo
| Omurilik Hasarının Şiddeti | Kişi Bazında Yaklaşık Oran |
|---|---|
| Hafif, tek taraflı, sınırlı bulgular | ~%5 – %20 |
| Orta düzey, yürüme güçlüğü ve/veya tek kol etkilenmesi | ~%20 – %45 |
| Ağır, yardımsız hareket edemeyen, çift kol etkilenmiş (tetrapleji tablosu) | ~%60 – %90 |
| Çok ağır, solunum desteğine bağımlı komple omurilik hasarı | ~%90’ın üzeri, pratikte tam maluliyet |
Neden Kesin Bir Oran Verilemez?
Omurilik hasarının nihai oranı; hareket kaybının derecesi, hangi ekstremitelerin ve ne ölçüde etkilendiği, mesane-bağırsak-cinsel fonksiyon kaybının varlığı ve solunumun spontan olup olmadığı gibi birçok değişkenin Balthazard yöntemiyle birleştirilmesiyle bulunur. Değerlendirme, bulguların stabil ve kalıcı olduğu, son 12 ayda değişiklik göstermediği tespit edildikten sonra yapılır; bu nedenle özellikle kaza sonrası erken dönemde (rehabilitasyon süreci tamamlanmadan) kesin bir oran vermek mümkün değildir. İzmir ve Bodrum/Muğla bölgesinde omurilik hasarına bağlı tazminat dosyalarında, kesin maluliyet raporunun tam teşekküllü hastane sağlık kurulu veya Adli Tıp Kurumu tarafından düzenlenmesi, hem tazminat hem de sürekli iş göremezlik geliri hesabının doğru yapılabilmesi için kritik önem taşır.
Diğer kırık ve hasar türleri için hazırladığımız boyun kemiği (servikal omurga) kırığı maluliyet oranı, burun kırığından maluliyet çıkar mı, el bileği kırığı maluliyet oranı, ayak bileği kırığı maluliyet oranı, köprücük kemiği kırığı maluliyet oranı ve leğen kemiği (pelvis) kırığı maluliyet oranı yazılarımızı da inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Omurilik (spinal kord) hasarında maluliyet oranı ne kadar olur?
Hasarın derecesine ve etkilediği fonksiyonlara (hareket, kol kullanımı, mesane-bağırsak, solunum) göre kişi bazında yaklaşık %5 ile %95’in üzerinde değişir. Hafif ve tek taraflı bulgularda oran düşük kalırken, solunum desteğine bağımlı ağır olgularda pratikte tam maluliyete yakın bir oran ortaya çıkabilir.
Omurilik hasarı ile kemik kırığı oranı aynı anda mı hesaplanır?
Evet. Kırığa ait oran (Tablo 1.2/1.4 gibi omurga tabloları) ile omurilik hasarına ait oran (Bölüm 4 spinal kord lezyonu tabloları) ayrı ayrı belirlenip Balthazard (kombinasyon) formülüyle tek bir kişi oranına birleştirilir; basit toplama yapılmaz.
Tetrapleji (dört ekstremite felci) durumunda oran ne kadar olur?
Tetraplejide genellikle hem hareket bozukluğu hem her iki kol bozukluğu hem de sistemik nörolojik bulgular (mesane, bağırsak, solunum) bir arada görülür. Bu dört başlığın Balthazard yöntemiyle birleştirilmesiyle kişi bazında oran genellikle %60-90 bandına, ağır olgularda daha da yükseğe çıkabilir.
Omurilik (spinal kord) hasarında maluliyet oranı ne zaman belirlenir?
Omurilik hasarlarında nörolojik tablonun (his kaybı, kas gücü, mesane/bağırsak fonksiyonları) stabilize olup olmadığı, kazadan itibaren en az 12 aylık süreç sonunda değerlendirilir; bulgularda değişiklik olmadığı tespit edilmeden sürekli/kesin maluliyet raporu düzenlenmez. Kesin oran, tam teşekküllü hastane sağlık kurulunun veya Adli Tıp Kurumu’nun muayenesine dayanarak belirlenir.
Omurilik hasarına bağlı maluliyet tazminatı nasıl hesaplanır?
Sağlık kurulunca belirlenen kesin maluliyet oranı, kişinin yaşı, geliri ve destek ihtiyacı gibi faktörlerle birlikte sürekli iş göremezlik tazminatı hesabına esas alınır. Oran ne kadar yüksekse, hem maddi tazminat hem de bakım/destek giderleri kalemleri de o ölçüde artar.
Bu makale, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in Ek-2 Alan Kılavuzu’ndaki resmi tablolara dayanılarak hazırlanmış genel bilgilendirme içeriğidir; somut bir olayda maluliyet oranı ve tazminat hesabı için mutlaka konusunda uzman bir avukata ve ilgili sağlık kuruluna başvurulmalıdır.
⚖️ Hukuki İnceleme: Bu makale İnce & İnce Hukuk Bürosu avukatları tarafından güncel mevzuat çerçevesinde incelenerek yayına hazırlanmıştır.
İnce & İnce Hukuk Bürosu — İzmir/Bodrum | Tel: +90 533 200 48 35 | E-posta: kadri@ince.av.tr | ince.av.tr
Av. Arb. Simge İnce
Kurucu Ortak · İnce & İnce Hukuk Bürosu
Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. 2017'den bu yana iş kazaları ve trafik kazalarından kaynaklanan tazminat davalarıyla ilgilenmekte, aktüerya hesaplamaları yapmaktadır. 2023'ten bu yana iş hukuku, sigorta hukuku ve tüketici hukuku alanlarında uzman arabuluculuk faaliyeti yürütmektedir.
Geri bildirim: Boyun Kemiği Kırığında Maluliyet Oranı Çıkar mı? (2026) | İnce & İnce Hukuk