Hukukumuzda suçların soruşturması ve kovuşturması kural olarak re’sen yapılır. Buna ek olarak kanun koyucu bazı suçların soruşturulması ve kovuşturulması için suçtan zarar görenin başvurusunu -şikayetini- aranmıştır. Bu nedenle şikayete tabi suçlar kanunda açıkça belirtilmiştir. Bir suç hakkında kanunda şikayete tabi olduğuna ilişkin bir düzenleme yoksa o suçun resen takibi gereken suç olduğu anlaşılmalıdır. Yine belirtilmelidir ki, bir suçun basit halinin şikayete tabi olması o suçun nitelikli hallerinin de şikâyete tabi olduğu anlamını taşımaz.
Şikâyete tabi olan suçlarda şikâyet süresi 6 aydır. Bu süre, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren başlar.
Türk Ceza Kanunu’nda şikayete tabi olarak düzenlenmiş suçlar;
- Basit yaralama (m. 86/2),
- Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi (m. 88).
- Yaralamanın 86/2. madde kapsamında kalması,
- Taksirle yaralama (m. 89/1).
- Taksirle yaralama (m. 89/2, 3, 4). Bilinçli taksir hariç.
- Cinsel saldırı (m. 102/1).
- Cinsel saldırı (m. 102/2. ikinci cümle).
- Reşit olmayanla cinsel ilişki (m. 104/1).
- Cinsel taciz (m. 105/1).
- Tehdit (m. 106/1 ikinci cümle).
- Konut dokunulmazlığını ihlal (m. 116/1, 2, 4).
- İş ve çalışma hürriyetini ihlal (m. 117/1).
- Kişilerin huzur ve sükununu bozma (m. 123/1).
- Hakaret (m. 125/1, 2, 3). (Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç.)
- Kişinin hatırasına hakaret (m. 130/1, 2). (Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç.)
- Haberleşmenin gizliliğini ihlal (m. 132/1, 2, 3).
- Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması (m. 133/1, 2, 3).
- Özel hayatın gizliliğini ihlal (m. 134/1, 2).
- Hırsızlık (m. 141). Kanun’un 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin aleyhine işlenmesi halinde.
- Nitelikli hırsızlık (m. 142/1, 2, 3). Kanun’un 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin aleyhine işlenmesi halinde.
- Hırsızlık suçlarında daha az cezayı gerektiren haller (m. 144/1).
- Kullanma hırsızlığı (m. 146/1).
- Mala zarar verme (m. 151/1, 2).
- Mala zarar vermenin nitelikli halleri (m. 152/1,2). Kanun’un
- 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- İbadethanelere ve mezarlıklara zarar verme (m. 153/1). Kanun’un 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- Hakkı olmayan yere tecavüz (m. 154/1, 2, 3). Kanun’un 167/2
- maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- Güveni kötüye kullanma (m. 155/1, 2).
- Bedelsiz senedi kullanma (m. 156/1).
- Dolandırıcılık (m. 157/1). Kanun’un 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- Nitelikli dolandırıcılık (m. 158/1,2). Kanun’un 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- Dolandırıcılıkta daha az cezayı gerektiren hal (m. 159/1).
- Kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf (m. 160/1).
- Hileli iflas (m. 161/1). Kanun’un 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- Taksirli iflas (m. 162/1). Kanun’un 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- Karşılıksız yararlanma (m. 163/1,2). Kanun’un 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- Şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi (m. 164/1). Kanun’un 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (m. 165/1).Kanunun 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- Bilgi vermeme (m. 166/1). Kanun’un 167/2 maddesinde belirtilen kişilerin zararına işlenmesi halinde.
- Açığa imzanın kötüye kullanılması (m. 209/1).
- Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali (m.233/1).
- Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (m. 234/3).
- Ticarî sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (m. 239/1, 2, 3).
- Yabancı devlet başkanına karşı suç (m. 340/2).
- Yabancı devlet bayrağına karşı hakaret (m. 341/2).
- Yabancı devlet temsilcilerine karşı hakaret (m. 342/2) (Karşılıklılık koşulu aranır).
- Özel kanunlardaki şikâyete tabi suçların bulunduğu maddeler:
- 1447 sayılı Ticari İşletme Rehni Kanunu, madde 12’de düzenlenen suç.
- 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu, madde 80/2’deki suç.
- 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun’un 16. maddesindeki suç.
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 71 ve 72. maddelerindeki suçlar.
- 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 64/2, 1469 ve 1470 maddeleri
- 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında KHK m. 73/A
- 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK m. 48/A
- 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında KHK’ m. 24/A
- 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK m. 61/A
Sıkça Sorulan Sorular
Şikayete tabi suçlarda şikayet süresi ne kadardır?
Şikayet süresi 6 aydır. Bu süre, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren başlar.
Bir suçun şikayete tabi olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Kanunda bir suçun şikayete tabi olduğuna dair açık bir düzenleme yoksa, o suç resen (kendiliğinden) soruşturulur ve kovuşturulur. Ayrıca bir suçun basit halinin şikayete tabi olması, o suçun nitelikli hallerinin de şikayete tabi olduğu anlamına gelmez.
Hangi suçlar şikayete tabidir?
Basit yaralama, taksirle yaralama, tehdit (m. 106/1 ikinci cümle), konut dokunulmazlığını ihlal, hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal, belirli kişiler aleyhine işlenen hırsızlık ve dolandırıcılık gibi Türk Ceza Kanunu’nda tek tek sayılan çok sayıda suç şikayete tabidir; her suçun kapsamı ilgili madde ve fıkraya göre değişir.
Bu bölümdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özgü hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Av. Kadri İnce, LL.M.
Kurucu Ortak · İnce & İnce Hukuk Bürosu
Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu; Süleyman Demirel Üniversitesi Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı'nda "Ceza Muhakemesinde Hukuka Aykırı Delillerin Değerlendirilmesi Yasağı" başlıklı teziyle yüksek lisansını tamamlamıştır. Ceza hukuku, göç-iltica ve insan hakları hukuku alanlarında çalışmaktadır.