Trafik Kaza Tutanağına ve Kusur Oranına Nasıl İtiraz Edilir?

Trafik kazalarında düzenlenen Kaza Tespit Tutanağı (KTT) ile Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM/TRAMER) tarafından belirlenen kusur oranları kesin hüküm teşkil etmez. Sigortalıların ve kazaya karışan tarafların bu kusur oranına karşı hem idari (SBM nezdinde) hem de yargısal (mahkeme veya Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde) itiraz etme hakkı bulunmaktadır. Bu yazıda, kusur oranına itiraz sürecini ve konuyla ilgili güncel Yargıtay ve yerel mahkeme kararlarını inceliyoruz.

Kaza Tespit Tutanağı ve Kusur Oranı Kesin midir?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 83. maddesi uyarınca kaza tespit tutanağı, trafik zabıtası (veya bulunmadığı yerlerde genel zabıta) tarafından kazanın oluş şeklini, iz ve delillerini belirlemek amacıyla düzenlenir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 22.03.2012 tarihli, E. 2011/1816, K. 2012/4627 sayılı kararında bu husus şöyle açıklanmıştır:

“2918 sayılı yasanın 83. maddesine göre trafik zabıtası, kazanın oluş nedenlerini, iz ve delillerini belirleyerek trafik kaza tespit tutanağı düzenlemek üzere görevlendirilmiştir. Anlaşılacağı üzere, kaza tespit tutanağında tarafların kusur oranlarının belirlenmesine yönelik bir saptama yapılmaması gerekmektedir.”

Aynı kararda Yargıtay, yerel mahkemenin kaza tespit tutanağındaki belirlemeyi doğrudan hükme esas almasını hatalı bularak, kusur oranının konunun uzmanı bir bilirkişi tarafından tespit edilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Kolluk tutanağında bir kusur oranı yazılmış olsa dahi, hâkim bu değerlendirmeyle bağlı değildir.

SBM/TRAMER Kusur Oranı Nasıl Belirlenir?

Bu yazıda anlatılan SBM/TRAMER süreci, yalnızca maddi hasarla sonuçlanan ve tarafların anlaşarak birlikte doldurduğu kaza tespit tutanaklarında geçerlidir. Sürücülerden birinin ehliyetsiz olması, alkol/uyuşturucu şüphesi, geçerli sigortanın bulunmaması veya kazanın yaralanmalı/ölümlü olması hallerinde taraflar anlaşmalı tutanak düzenleyemez; bu durumlarda tutanak münhasıran trafik zabıtası tarafından tutulur ve kusur tespiti baştan itibaren mahkeme sürecinde yapılır.

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 31/B maddesi uyarınca kurulan SBM’ye maddi hasarlı kaza tutanağı iletildikten sonra süreç şu şekilde işler:

1. Şirketler arası değerlendirme: Kazaya karışan araçların zorunlu trafik sigortacısı olan şirketler, tutanak ve fotoğraflar üzerinden kusur oranını (%0, %50, %100) belirler.
2. Tutanak Değerlendirme Komisyonu: Şirketler mutabık kalamazsa dosya, SBM bünyesindeki Tutanak Değerlendirme Komisyonu’na iletilir ve kusur oranı komisyonca belirlenir.
3. Bildirim: Belirlenen kusur oranı sigortalıya SMS veya e-posta yoluyla bildirilir.

SBM Kusur Oranına İdari İtiraz Nasıl Yapılır?

07.11.2017 tarih ve 2017/18 sayılı genelge kapsamında sigortalılar, kusur oranının bildiriminden itibaren 5 iş günü içinde, değerlendirmeye etki edebilecek ilave bilgi ve belge (kaza anı fotoğrafları, kamera kayıtları, detaylı kaza krokisi) sunarak kendi sigorta şirketleri üzerinden kusur oranının yeniden değerlendirilmesini talep edebilir. İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 01.03.2022 tarihli, E. 2020/271, K. 2022/107 sayılı kararında bu süreç şöyle özetlenmiştir:

“Tramer tarafından belirlenen sorumluluk oranları eş zamanlı olarak sigorta şirketlerine ve sigortalılara bildirilmekte olduğunu, bu çerçevede sigortalılara bir defaya mahsus olmak üzere sorumluluk oranlarının bildiriminden itibaren 5 iş günü içinde değerlendirmeye etki edebilecek ilave bilgi ve belge sunmak kaydı ile sigorta şirketlerinden kusur oranlarının tekrar değerlendirilmesini isteyebileceklerini, bu başvuru üzerine sigorta şirketlerinin 3 gün içinde kusur oranlarına yönelik yeniden değerlendirmede bulunduklarını”

Bu itirazın somut bir örnekte nasıl sonuç verebildiğini İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 05.04.2021 tarihli, E. 2020/408, K. 2021/272 sayılı kararı gösterir: davacı aracın sürücüsünün kusur oranı SBM tarafından %100 olarak belirlenmiş, davacının itirazı üzerine ilgili kurum itirazı kısmen kabul ederek kusur oranını %50’ye indirmiştir.

İdari İtiraz Süresi Kaçırılırsa Ne Olur?

5 iş günlük idari itiraz süresinin kaçırılmış olması, yargı yoluna başvurma hakkını ortadan kaldırmaz. İstanbul 19. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 22.06.2021 tarihli, E. 2019/563, K. 2021/502 sayılı kararında bu husus açıkça vurgulanmıştır: Genelgeye göre itiraz hakkının kullanılmamış olması veya kullanılmış olmakla birlikte uyuşmazlığın devam etmesi halinde özel hukuk yollarına başvurulabileceği düzenlenmiştir. Benzer şekilde İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi’nin 04.12.2024 tarihli, E. 2022/848, K. 2024/1768 sayılı kararı ile İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 02.11.2021 tarihli, E. 2019/440, K. 2021/944 sayılı kararı da, taraflardan birinin süresi içinde itirazını bildirmesi halinde dosyanın yeniden incelemeye alındığını teyit etmiştir.

Yargısal İtiraz Yolları: Dava mı, Tahkim mi?

SBM nezdindeki değerlendirme tamamlandıktan sonra veya idari itiraz yolu hiç tüketilmemiş olsa dahi, tarafların yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır. SBM işlemleri kamu gücü kullanımına dayanmadığından, kusur oranına yönelik uyuşmazlıkların çözüm yeri idari yargı değil, adli yargıdır (Hukuk Mahkemeleri). Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün 20.04.2018 tarihli, E. 2018/233, K. 2018/264 sayılı kararında bu tespit şöyle yapılmıştır:

“Bu sebeplerle kusur oranının tespiti istemiyle açılan bu davanın da adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.”

Dikkat edilmesi gereken önemli bir usul kuralı, kusur oranına karşı yalnızca soyut bir tespit davası açılamayacağıdır; hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddedilir. Bunun yerine aşağıdaki yollardan biri izlenmelidir:

Yol	Başvuru Yeri	Niteliği
Eda Davası	Asliye Ticaret (sigorta şirketine karşı) / Asliye Hukuk veya Tüketici Mahkemesi	Araç hasarı, değer kaybı, ikame araç bedeli veya rücuen tazminat talebiyle açılır; kusur tespiti bilirkişi marifetiyle yapılır
Sigorta Tahkim Komisyonu	5684 sayılı Kanun m. 30	Sigorta şirketine yapılan başvurunun reddi veya cevapsız kalması halinde başvurulur; hakem heyeti SBM oranıyla bağlı değildir

Mahkemede Kusur Oranı Nasıl Yeniden Belirlenir?

Yargılama aşamasında mahkeme veya hakem heyeti, dosyayı trafik alanında uzman bilirkişilere veya Adli Tıp Kurumu (ATK) Trafik İhtisas Dairesi’ne sevk ederek kaza anındaki yol, hava durumu, fren izleri, çarpma noktaları ve kural ihlallerini 2918 sayılı Kanun’un 84. maddesi çerçevesinde yeniden inceler. İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 11.01.2022 tarihli, E. 2020/80, K. 2022/16 sayılı kararında, dosyanın ATK Trafik İhtisas Dairesi’ne sevk edildiği ve dairenin sürücülerden birini %75, diğerini %25 oranında kusurlu bulduğu; mahkemenin bu raporu “olayın meydana geliş şekline uygun olduğundan” kabul ettiği görülmektedir.

Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi’nin 15.06.2026 tarihli, E. 2024/1347, K. 2026/600 sayılı güncel kararı da, mahkemelerin SBM raporuyla bağlı olmadığını açıkça teyit etmiş ve SBM raporunun mahkemece aldırılan bilirkişi raporlarına çelişki oluşturamayacağına hükmetmiştir.

Hatalı Kusur Tespitinin Düzeltildiği Gerçek Bir Örnek

Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 15.03.2024 tarihli, E. 2023/347, K. 2024/336 sayılı kararı, SBM/TRAMER kusur tespitinin ne denli hataya açık olabileceğini somut biçimde göstermektedir. Davada, ekspertiz incelemesi sırasında kavşak yapısı sehven yanlış tespit edilmiş ve bu hataya dayanılarak bir sürücü %100 kusurlu sayılmıştır. Mahkeme, olay yeri fotoğrafları ve krokisiyle gerçek kavşak yapısını ortaya koyarak bu belirlemeyi kabul etmemiş ve şu ilkeye vurgu yapmıştır:

“Sorumluluk hukukunun temel ilkelerinden biri ‘hiç kimsenin kendi kusurundan faydalanamayacağı’ şeklinde ifade edilmektedir. Bu nedenle tarafların gerçek kusur oranlarının tespit edilerek, buna göre bir değerlendirme yapılması gerekliliği hasıl olmuştur.”

Bu örnek, SBM/TRAMER kaydındaki kusur oranının teknik bir hataya (yanlış konum, eksik bilgi vb.) dayanabileceğini ve bu hatanın ancak somut delillerle (fotoğraf, kroki, bilirkişi incelemesi) mahkeme önünde düzeltilebileceğini göstermektedir.

Yaralanmalı veya Ölümlü Kazalarda Süreç Farklı mıdır?

Yukarıda anlatılan SBM/TRAMER idari itiraz süreci yalnızca maddi hasarlı, anlaşmalı tutanaklar için geçerlidir. Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda tutanak doğrudan trafik zabıtası tarafından düzenlenir ve kusur tespiti baştan itibaren bilirkişi/ATK incelemesiyle yapılır; SBM’nin otomatik kusur ataması bu kazalarda uygulanmaz. Yaralanmalı kazalarda uygulanan ceza ve tazminat süreçleri için yaralanmalı trafik kazasında verilen cezalar, tazminat hesaplaması için tazminat hesaplama rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Kusur oranına itiraz sürecinizde doğru delillerin toplanması ve doğru başvuru yolunun seçilmesi, tazminat miktarınızı doğrudan etkiler. İzmir (Bayraklı Adliyesi) ve Bodrum/Muğla Adliyesi başta olmak üzere hizmet veren büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaza tespit tutanağındaki kusur oranı kesin midir?

Hayır. Yargıtay içtihatlarına göre kaza tespit tutanağı yalnızca maddi vakıaları (yol durumu, hava şartları, araçların konumu) kayda geçiren bir delildir; kolluk görevlilerinin hukuken bağlayıcı bir kusur oranı tayin etme yetkisi yoktur. Hâkim bu tespitle bağlı değildir.

SBM’nin belirlediği kusur oranına ne kadar sürede itiraz edilmelidir?

Kusur oranının bildiriminden itibaren 5 iş günü içinde, ek delillerle birlikte sigorta şirketiniz aracılığıyla SBM’ye itiraz edilebilir. Bu süre kaçırılsa dahi, mahkemede veya Sigorta Tahkim Komisyonu’nda kusur oranına itiraz etme hakkı ortadan kalkmaz.

Kusur oranına itiraz için doğrudan tespit davası açılabilir mi?

Hayır. Yalnızca kusur oranının tespitine yönelik soyut bir tespit davası, hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddedilir. Bunun yerine araç hasar bedeli, değer kaybı veya rücuen tazminat talepli bir eda davası açılmalı ya da Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulmalıdır.

Kusur oranı davasında görevli mahkeme hangisidir?

Davalının sigorta şirketi olması halinde Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir; tarafların gerçek kişi olması veya uyuşmazlığın niteliğine göre Asliye Hukuk ya da Tüketici Mahkemesi görevli olabilir.

Yaralanmalı kazalarda da SBM idari itiraz süreci uygulanır mı?

Hayır. SBM’nin otomatik kusur ataması yalnızca maddi hasarlı ve tarafların anlaşarak düzenlediği tutanaklarda geçerlidir. Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda tutanak trafik zabıtasınca düzenlenir ve kusur tespiti doğrudan mahkeme sürecinde bilirkişi/ATK incelemesiyle yapılır.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özgü hukuki danışmanlık yerine geçmez ve sonuç garantisi teşkil etmez.

⚖️ Hukuki İnceleme: Bu makale İnce & İnce Hukuk Bürosu avukatları tarafından güncel mevzuat ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde incelenerek yayına hazırlanmıştır.